Loosen

Wat Madonna met Abba doet, is citeren en opwaarderen. Waar de vier evangelisten van de popmuziek mij begeesterden met aanstekelijke melancholie in die éne fluitjingle, lukt het hààr – die meer voor het feminisme en bevrijding überhaupt heeft gedaan dan vele theoretici en theoreticae samen – mij de drang tot dansen op te dringen. Alstublieft.

Net hoorde ik haar in Havana (of all places – zoals in Cuba?! in Debrecen?! rechtser op de (huidige) landkaart én het politieke spectrum van Hongarije vind je amper wat) in het gezelschapvan Harry, Andi, Böbe Borsodi (ofte Sisi Soproni), Frau M., Christina, en de heren Stella (met onverzorgde kraag) en Tuborg (die heb ik maar zelf in mijn glas uitgenodigd).

En dat op de dag dat er 5 DODEN vielen – eh, het kunnen ook 20 gewonden zijn, het hangt een beetje af van de bron – onder het ondemocratische schorriemorrie in Budapest, alwaar ik, lafbek, heden wegbleef.
Nee, in plaats daarvan woonde ik de Opstand in Debrecen bij.

Huh. Wat in dit land met de geschiedenis gebeurt, is meer dan aanstekelijk herinterpreteren. Tenzij je het letterlijk neemt en de gisteren in beslag genomen molotovcocktails bedoelt, en de leider van de rechtse partij die het volk uitnodigt de wapens op te nemen.
In 1956 wilde Nagy Imre een communisme met menselijk gelaat. De Russen, meesters in communicatie, stuurden tanks om de gulyasketel af te sluiten. Tot een snelkookpan dus. Op 23 oktober brak een opstand uit die de (bijna-)dertigers onder mijn collega’s contra-revolutie hebben leren noemen en waarvan de helden sinds ‘89 uitvoerig bekranst, geloofd en gevierd worden. De inzet was: meer democratie in een star bevoogdend en repressief systeem. Dat is wat gisteren vredevol herdacht had kunnen worden.
Anno 2006 is Hongarije min of meer een democratie (ach ja: kerk en staat slapen onder dezelfde driekleur (wat ook elders te deum geklaagd is), de protocollaire president is, voorzichtig gezegd, partijdig te noemen, de oppositie hanteert ongestoord praktijken en een retoriek die in Europese kranten vol afschuw gekritiseerd worden en in de USA tot het afzetten van Nixon leidden, maar soit).

De premier bekent dat het systeem, de leidende politieke klasse, gelogen heeft, onverbloemd, en wil beter. Kan daarbij rekenen op een vertrouwensstemming in het parlement en het respect van bv. de Duitse FAZ.

Maar in Debrecen … wordt hij met de Satan gelijkgesteld. Net als de oude sovjetster moeten zijn symbolen in de Donau verzopen worden. Het Bijbelse Goede zal in dit calvinistische bolwerk zegevieren. Uit volle kleerkastborst citeren lederen streptococcen met meer haar dan fijnzinnigheid Petöfi. En brullen dat wie niet met hen is, zich geen Hongaar dorst te noemen. Waarom ik foto’s neem, vragen oude-dames-met-stickers me. Of ik een provocateur van de sossen was. Van een Opstand mààkt men toch geen foto’s. En of ik de hoffelijkheid zou hebben om van het stadsembleemmozaïek te stappen. In deze Heilige Cirkel met Schaap en Dubbel Kruis (Niet het Lijf van het Schaap; dat zou het Te Sexy maken) knielde even later – innig ingetogen – een vrouw van mijn leeftijd om een kruis te slaan, en daarmee mij met blijvende verstomming. Om de Satan-premier mede uit te drijven, allicht.

Ja, ik héb een (ondertussen persoonlijk) probleem met Bert Anciaux. Maar dan liever sponsoring voor een straatbarbecue n.a.v. 700 jaar Guldensporenslag dan dit.

Ik begrijp stilaan waarom zoveel Einheimische zich om de meest uiteenlopende redenen door alcohol willen laten benevelen.

Elders ooit anders, heup ek stilaan.
Rare jongens, die Hongaren.

Soms denk ik dat het énige wat in dit land nog een tendens naar links kan vertonen, het winkelkarretje van gisteren in de Tesco is. Dat zelfs de socialisten voor de verkiezingen een singeltje uitbrengen waar (beslist 56 keer) het woord Magyarország herhààld en herhààld wordt, is voor iemand die uit een land komt waar men gelukkig niet gehinderd wordt door enige vorm van nationalisme (Geert van Istendael) moeilijk te vatten. Ik sta erbij, kijk ernaar en reis een beetje rond. Dit weekend worden Schwaben bezocht in het uiterste westen en er zijn plannen om nog dit academiejaar Transsylvanië aan te doen, de (huidige) oostgrens voorbij. Hopelijk vang ik een glimp op van Vlad Tepes, Dracula; ik moest weliswaar een zee van tijd overbruggen om hem te vinden tussen de fascinatie van Bram Stoker’s Dracula, Coppola’s verfilming en een heus bezoek, maar soit. Sommige puzzels hebben tijd nodig.

Maandag 23 oktober wordt de revolutie van 1956 herdacht. Politiek rechts mobiliseerde ondertussen immobiele in tenten overnachtende betogers – die niet uit de weg willen voor het hoog bezoek (o.a. ons eigenste staatshoofd Albert!) en daarbij met democratische argumenten schermen. Ik heb mijn camera’s al opgeblonken.

“Obviously we lied morning, noon and night in the last 18 to 24 months, and we achieved nothing over the last four years”, Prime Minister Ferenc Gyurcsány is heard telling a Socialist caucus meeting in Balatonőszöd on May 26 in an audio recording anonymously leaked to the media on Sunday. (Hungary around the clock)
Een stiekem gemaakte opname van een speech door de Hongaarse premier in een besloten vergadering van de socialistische fractie werd – uiteraard enkele weken voor de gemeenteraadsverkiezingen – aan de openbare omroep doorgespeeld. Die zonden de speech uit met alle beschikbare middelen resp. media. In ongezouten, om niet te zeggen grof taalgebruik bekent hij onverholen dat zijn socialistische regering er een zootje van heeft gemaakt en al een hele tijd de bevolking voorliegt. (Daar ik hier nog steeds in splendid linguistic isolation vertoef – schande kome over mij – heb ik alles uit tweede hand, maar ik hoop ergens een vertaling van de speech te vinden.)

Voor meer informatie: De Standaard.

Of Gyurcsány blijft dansen, valt af te wachten.

Onze eigenste rechtse rakkers waren er als de kippen bij om commentaar te geven op het gebeurde. “Het is eigenlijk tragisch dat iedereen in België aan die leugens gewend is geraakt. Dat we het allemaal vanzelfsprekend vinden. Dat liegen en bedriegen er nu eenmaal bijhoort. Maar in Hongarije is het cynisme nog niet zo diep doorgedrongen. Daar vinden ze nog dat liegen onaanvaardbaar is, zèlfs voor een premier” schrijft het VB op zijn site.

Nounou. De gelatenheid waarmee de meeste Hongaren het politieke schouwtoneel waarnemen, is gigantisch – en historisch best te begrijpen. Dat een toppoliticus ervoor uitkomt de boel te hebben bedonderd en genoeg te hebben van de oplichterij, dat is nieuw. Ik wil hier niemand goedpraten, dat zou potsierlijk zijn. Maar dat het VB, zelf niet gespeend van creatief omgaan met de waarheid en een stevig potje retoriek, erin slaagt mij via googlealerts als eerste uit Vlaanderen hierover te berichten en dan nog op deze wijze, heeft mijn bril bruin beslagen.

EN JE HOUDT HET NIET VOOR MOGELIJK, maar het tweede dat googlealerts in mijn postvakje gooide, was een artikel van de ware - en dus niet misnoemde (zoals in dit artikel de MSZP van Gyurcsány genoemd wordt) - socialisten van Vlaanderen, de LSP.

Als je voor gebeurtenissen in een land moet afgaan op informatie van ‘objectieve buitenstaanders’ of buitenlandse pers, kom je bedrogen of minstens (bij)gekleurd uit (heel mooi in dit verband over de IJzerbedevaart: GEERT VAN ISTENDAEL in Het Belgisch labyrint (“Geschiedenissen”) en TOM LANOYE in Kartonnen Dozen). Door gebrek aan kennis van de biezonder(e) plaatselijke taal, heb ik inderdaad ook op CNN een – naar gewoonte – haastig en bijna afbekkend interview in het Engels met de Hongaarse premier gezien en de berichtgeving om het hele schandaal heen vooral daar gevolgd.

Het is dan ook boeiend om de inhoudelijke, stilistische en retorische verschillen tussen de teksten van Vlaams Belang en de Links Socialistische Partij te bekijken. Erg diepgaand hoeft je analyse niet te zijn: leg de twee naast elkaar en ze beginnen bijna spontaan te bekvechten met elkaar.

Gelukkig is er nog

De trams hebben nieuwe gadgets. De haltejingle is vervangen door een bandje dat fier meldt: egyes villamos – “tram 1”. Alsof er een tram 2 was in Debrecen.

Debrecen, trotse stad. De veren, doffer geworden van de eigen schouderklopjes, worden gelikt en gelakt op gigantische verkiezingsaffiches. Vrijwel uitsluitend oranje posters van de Hupakee Debrecen!-Partij. Alsof er daarnaast geen andere kunnen bestaan, ook niet in maatpak gehesen op glanzend papier.

Op Tram 1 zegt het bandje ook telkens aan welke kant de deuren openen en je mag uitstappen. Alsof je hier langs een andere dan de rechterzij de stad betreden kunt.

Het bruine ribfluwelen jasje dat Freek Groenevelt (Hugo Metsers) in een verrukkelijk en met weemoed en hoop beroezend Antwerpen droeg toen ik veel te jong was om De komst van Joachim Stiller kapot te begrijpen, maar oud genoeg om zo door de sfeer gegrepen te worden dat ik er al meer dan twee decennia van nageniet, kocht ik me enkele jaren geleden als vervulling van een zeldzame jongensdroom. Veel had ik er niet; behalve een paar dingen te zijn die ik ook werd, was er niet zo veel waar ik naar verlangde. (Later bleek alles toeval te zijn. Al het andere ook. Als de oranje borden onder elkaar: wegomleiding links, déviation rechts. Wegwijzers. Je bént weg en wíjzer word je onderweg wel.)

De treinrit door dit vreemde land, met zijn taal die me in mijn onmacht tot treurens toe beschaamd confronteert met de pure willekeur waarmee betekenissen aan klanken worden gelinkt – een les die ik zo graag geef aan mijn zesdejaars die ik nu zo mis.

Verhalen van Hugo Claus. Eindelijk weer opgenomen worden in de roes van vertellingen die ongrijpbaar zijn, die werelden – levens en huizen – oproepen waarin niets en alles gebeurt.

Onderweg zijn kan meer van thuiskomen hebben dan de hamstermolenhectiek van met leegte vullende televisie in je woonkamer.

Op Sat1 stuurt de presentator – ik zie zijn lach, zijn energie, maar zonder eerste koffie mis ik daartoe de fut – geblinddoekt maar telefonisch geleid door een kijker een cursor links of rechts, weg van dalende balletjes. Lukt dat één minuut lang zonder botsen, dan heeft die kijker een veelvoud van mijn maandloon hier gewonnen. Elke ochtend weer is de schreeuw van vreugde of frustratie bij afloop het eerste wat over mijn lippen komt.

… had een kaartje achtergelaten omdat ik er niet was om een aangetekend schrijven in ontvangst te nemen. De kraaknet geüniformeerde bediende vindt in haar nieuwe computer niets en kijkt me argwanend aan. De communistische vakjeskast die de afbladderende muur half bedekt en het loshangend stopcontact beschermt al evenmin. Of ik het zéker gisteren en niet vandaag heb gekregen. Nee, mevrouw. Telefoontje met het hoofdkantoor. Daar eens langsgaan misschien? Hoofdkantoordame zoekt per telefoon de postbode in kwestie. Een half uur later blijkt de man dyslectisch of zo te zijn, want hij noteerde alleen maar verkeerde gegevens op het kaartje. Mijn brief ligt tóch in het eerste postkantoor. Terug.

Pff. Bruine vensterenvelop. Ministerie van Financiën. Merde. Al een hoop geloop mee gehad dit jaar. Brief 1. Geachte heer, u krijgt €9000 van ons. Wippie! Brief 2. Geachte heer, wij delen u mede dat hiervan €8635 belasting betaald werden. Dûh. Loket 1. Hoezó, mevrouw? Vraagt u eens aan Loket 2. Wel meneer, we hebben een komma verkeerd gezet waardoor u op papier teveel betaald had. Brief 3. Dat is dan in orde zo, meneer? Hebt u het begrepen? Brief 4. Allez, dan sluiten we dit dossier hé. Brief 5. Aangetekend. Doorgestuurd naar Hongarije. Meneer, het is nu officieel, dit dossier is gesloten hé.

Nog nazwetend van alteratie vertel ik collega Edith op de tram over mijn papieren voormiddag. Zij luistert gelaten en legt het boek dat ze aan het lezen was in haar schoot. Erzählungen, Franz Kafka.

… slaapt de kok. Hij en ik zijn de enigen in de restauratiewagen. De rurale serveerster met onderdanige knik heb ik in perfect koeterwaals om de rekening van mijn twee virsli en twee donker Tsjechisch bier gevraagd. M.a.w. ik heb me in een melancholisch sfeerbeeld neergezet zoals een westerling zich gaarne – veiligheidshalve binnen de Unie, dan telt zijn ziekenkas nog – oriënteert in het verdrietige Hongarije (over Jan Leyers’ reportage later meer). Ganz gemütlich.

Ware het niet dat Curtis White me zéér doet. Alles waarin ik al niet geloofde, maar vrolijk naar (over)leefde, ontdoet hij van alle losse schroeven, die hij dan lachend naar me toegooit van op de bladzijden van Het Middelmatigheidsdenken. Ik neem later graag een paar citaten eruit over op deze pagina’s. Over de overzetting ervan naar een Vlaamse context: Radio1-interview met Jan De Pauw

De kok sliep niet, zag ik toen ik me naar de wél functionerende deuren begaf, maar was de hele tijd onderuitgezakt aan het lezen. Ik weet dat het een en ander duidelijk had kunnen worden, als ik de flap had gezien en wist dat ik er spijt van zou krijgen, niet te kijken.

De Universiteit Debrecen zoals ze nu bestaat, is de fusie van verschillende faculteiten waarvan de oudste in 1538 werd opgericht. Daardoor is de Universiteit van Debrecen het oudste Hongaarse instituut voor hogere opleiding dat zonder onderbreking in werking is geweest in dezelfde stad. (www.unideb.hu)

Het Instituut voor Germanistiek bevat een Lehrstuhl für Literatur, een Lehrstuhl für theoretische Linguistik, een Lehrstuhl für germanistische Linguistik, een Fachbereich für Lehramtsausbildung en een Werkgroep Nederlands. (http://germanisztika.arts.unideb.hu/tablazat.htm)

De Werkgroep Nederlands heeft drie vaste en drie losse medewerkers, een moedertaalspreker als lector, twee student-assistenten en ongeveer 100 studenten verspreid over vijf leerjaren, een verrassend goed uitgebouwde bibliotheek, vele contacten met andere afdelingen Nederlands in Midden- en Oost-Europa en daardoor ook vaak gastdocenten, een publicatiereeks waarin de heel eigen accenten van de medewerkers aan bod komen (Acta Neerlandica – zie de inhoud op de webstek http://nederlandisztika.arts.unideb.hu/)

De stad Debrecen biedt door haar oostelijke ligging (op 30km van de Europese buitengrens) en een goeie verbinding met Budapest de kans om heel wat minder voor de hand liggende hoekjes van de Unie en nét er buiten te bezoeken. (http://www.debrecen.hu/)

Van de moedertaalsprekende student-assistent(e) verwachten wij dat hij/zij conversatieoefeningen geeft, in andere lessen af en toe wil assisteren (land en volk en/of zijn/haar specialiteit), meedraait met de werkgroep ook buiten de lesuren (vergaderingen, etentjes, uitstapjes).

Je mag je kandidaat stellen bij: Dr. Gábor Pusztai (gpusztai@tigris.unideb.hu)

http://www.taalunieversum.hum.uva.nl/Taalunieversum/Studentassistenten/

Is dit niks voor jou? vroeg Lies me, en toonde me de vacature voor lector in Debrecen. Wat doet een lector precies? Waar ligt Debrecen? Geen idee. Maar de blinde vlekken waren vlug ingekleurd, de sollicitatiebrief snel verstuurd. Een paar weken later kreeg ik vanuit den oost de vraag of ik nog steeds geïnteresseerd was in de job.

Ja dus.

In zijn gezinswagen reed Cé me met al mijn dozen en koffers én Els’ Hollandse koekoeksklok zonder koekoek tot net voor de Europese buitengrens. In één trek van 22 uur, met een paar korte pauzes om te eten of om ons cafeïnepeil weer op te krikken. Van mijn eerste handelstransactie werd de Debrecense taxichauffeur die ik met handen en voeten vroeg ons voor te rijden naar mijn appartement onbehoorlijk beter, maar wisten wij veel. De waggelende dronkaards in de buurt van mijn woning maakten meer deel uit van onze vooroordelen dan van het straatbeeld – ook al zou in de loop van de komende maanden mijn alcoholverbruik behoorlijk stijgen – de dag ervoor was het immers nationale feestdag geweest, en sommigen waren blíjven vieren. Boney M gemist, verdorie. By the rivers of Babylon? Niks geen water hier, wat voor een stad vreemd aandoet. Spraakverwarring alom, dat wel.